DRUKUJ

 

Miejsce Polski w Europie w X i XI w.

Publikacja:

 04-06-27

Autor:

 chajr-ad-din
Miejsce Polski w Europie w X i XI w.


Wraz z kształtowaniem się nowego podziału w Europie powstawały kolejne państwa. Jedne z niegdyś silnego Imperium Rzymskiego, a inne z jednoczących się plemion. Taka sytuacja miała miejsce w Europie środkowej, gdzie w połowie X w. powstało z okolicznych plemion, państwo Piastów.


Dokładny rok urodzenia Mieszka I i data rozpoczęcia jego panowania są nieznane. Przypuszcza się że przejął on władzę ok. roku 963 odziedziczywszy po swych poprzednikach niewielkie państewko między Odrą a Wisłą. W ciągu swych rządów uczynił je silnym i rozległym księstwem, które w niedługim czasie zyskało duże znaczenie w środkowej Europie.
Celem jego panowania było zbudowanie silnego bloku słowiańskiego. Decyzja chrystianizacji jaką podjął Mieszko I musiała mieć poparcie czynników współdecydujących w państwie, była konieczna ale trudna. Przeciwko niej przemawiała starodawna tradycja, normalne przywiązanie do wiary ojców, obawa przed wywołaniem oporu wobec narzucanej nowej, obcej wiary. Względy przemawiające za odrzuceniem wiary pogańskiej były jednak większe i bardziej przekonywujące. Nadmiernego oporu społeczeństwa, nie licząc kapłanów pogańskich, raczej nie oczekiwano. Po pierwsze w społeczeństwie takim jak polanie w X wieku niekwestionowana była zasada jedności wiary – wiara wyznawana przez władcę powinna być wiarą całego ludu. Po drugie społeczeństwo pogańskie, w przeciwieństwie do chrześcijańskiego nie znało zasady wyłączności własnej religii. Uznawało prawomocność religii wyznawanych przez inne ludy, pilnie obserwując doczesną skuteczność obcej i własnej wiary. Ale były przyczyny bardziej wymierne skłaniające Mieszka do pośpiechu w dokonaniu chrystianizacji. Uniwersalne obce Słowianom chrześcijaństwo lepiej niż tradycyjny niejednolity kult pogański nadawało się do roli duchowej unifikacji połączonego państwa. Chrześcijaństwo i Kościół nobilitowały państwo, lud i księcia w oczach chrześcijańskiej już wtedy Europy. Wynosiły osobę panującego wysoko ponad ogół społeczeństwa. Ludzie kościoła mieli wówczas monopol na piśmiennictwo, oświatę i kulturę, tylko oni mogli zapewnić państwu Mieszka więzi z Europejskim życiem kulturalnym, oraz rozwój kraju. Na zachód od plemion polskich i połabskich rosło w siłę królestwo Niemców, którego władcy z dynastii saskiej uporali się z groźnymi Węgrami, oraz podbili pogańskie Połabie w 955 r. Dla ludów pogańskich zaczynało brakować miejsca w Europie. Można było albo prowadzić desperacką obronę (jak Słowianie Połabscy) przed ludami chrześcijańskimi, albo uznać polityczną i kościelną zwierzchność od Niemiec. Mieszko I tymczasem starał się nawiązać sojusz z Wieletami bądź z Czechami. Wybrał sojusz z tymi drugimi, bo był łatwiejszy ale również dlatego że Czesi zdążyli przyjąć już zachodnią religię i kulturę. Ciągłe rozszerzanie państwa stwarzało problem zarządzania (w tym czasie władał on ok. 30 plemionami) Mieszko wiedział już o istnieniu pisma i o tym że do tego potrzeba było ludzi wykształconych, a takich można było znaleźć wśród duchownych. Kolejną przyczyną dla której Mieszko przyjął chrześcijaństwo była chęć dołączenia do Europy, zaistnienie na arenie międzynarodowej jako cywilizowany monarcha chrześcijańskiego kraju. Mieszko uważał również że „bóg władcy mocniejszego jest bogiem mocniejszym”. A skoro silne państwa zachodnie są takie silne to ich bóg także jest silny i trzeba go czcić.Plan Mieszka powiódł się, w roku 965 ożenił się z czeską księżniczką Dobrawą a następnie przyjął chrzest za pomocą dworu i Kościoła czeskiego w roku 966. W roku 968 zostaje ordynowany biskup poznański Jordan. Główny ciężar szerzenia się wiary chrześcijańskiej przypadł jednak w udziale Mieszkowi. Sama decyzja chrztu była jednak decyzją polityczną, pierwsi duchowni przybyli bez wątpienia wraz z orszakiem ślubnym Dobrawy. Ogromnym sukcesem Mieszka I było to że w dwa lata po oficjalnym chrzcie jego państwo zyskało zaczątki własnej nie powiązanej z żadnym innym państwem organizacji kościelnej, oraz zalążki własnej kultury chrześcijańskiej.
Po śmierci Mieszka władzę przejął jego syn z pierwszego małżeństwa – Bolesław zwany Chrobrym (992 - 1025). Chrobry zaraz na początku swojej kariery musiał rozprawić się ze swoimi przyrodnimi braćmi, co uczynił jednocząc całe patrymonium pod swą władzę (wraz z macochą przegnał ich a doradców kazał oślepić ). Sprzyjała mu trochę sytuacja międzynarodowa, albowiem Niemcy mieli w tym czasie dwa problemy. Pierwszy to małoletność i regencja (sprawowanie rządów w imieniu władcy ) cesarza. Z drugiej strony byli zmuszeni tłumić powstania plemion Słowiańskich i potrzebne im były posiłki z Polski. Trzecim dodatkowym czynnikiem była sprawa biskupa Praskiego Wojciecha. Pochodził on z możnego rodu Sławkowiców. Ród ten przez pewien czas stanowił zagrożenie dla panującej w Czechach dynastii Przemyślidów. Na skutek surowych wymagań biskup został z Pragi usunięty i udał się do Rzymu. Po jakimś czasie wymordowano w Czechach ród Sławkowiców. Gdy Wojciech przebywał na dworze papieża stał się postacią bardzo znaną, powszechnie szanowaną. Papież w sprawie Wojciecha powziął następującą decyzję, jeśli nie przyjmie go władca czeski, to Wojciech winien udać się na misję do pogan. Władca czeski wówczas Bolesław Pobożny, stwierdził, że Wojciecha nikt nie chce w Pradze na oczy widzieć, tak więc Wojciech udał się do Polski (Bolesław Chrobry zaproponował mu gościnę z możliwością podjęcia misji w kraju Prusów ). W 997 r. biskup został wyprawiony z misją do pogańskich Prusów, gdzie poniósł śmierć męczeńską. Misja co prawda nie udała się pod względem teologicznym , ale przez Chrobrego została umiejętnie wykorzystana. Chrobry wykupił ciało męczennika, szeroko rozeszła się sprawa o jego świętości, wybudował katedrę w Gnieźnie, aktywnie poparł starania o kanonizację, czyli o akt kościelny, mocą którego zmarły zostaje uznany za świętego. W kurii rzymskiej nadal uważano chrzest Polski tylko za formalny, uważano również że w Polsce szerzy się pogaństwo i odmienne obrządki. Zaczął narastać konflikt miedzy kościołem zachodnim i wschodnim. W tym samym okresie pojawiła się postać Wojciecha - praskiego biskupa, który został wygnany z Pragi. Chciał on wyruszyć w wyprawę misyjną do Wieletów, ale w końcu zdecydował się udać na Prusy. Jednak ta misja skończyła się niepowodzeniem i Wojciech (później święty) został zamordowany. Chrobry wykupił Wojciecha za tyle złota ile warzyły jego zwłoki. Chciał to wykorzystać, bo oto Polska ma swojego świętego i do tego męczennika. W tym czasie miejsce , gdzie spoczywał św. Wojciech zasłynęło rychło cudami. Nie należy zapominać, że zbliżał się rok 1000 i w całej Europie powszechnie oczekiwano końca świata. Dorosły już Otton III postanowił wybrać się do Gniezna z uroczystą pielgrzymką. Został przyjęty bardzo wystawnie, zaś na zjeździe podjęto szereg ważnych decyzji za zgodą papieża i cesarza (były to decyzje w dziedzinie politycznej i kościelnej ). W dziedzinie kościelnej Polska otrzymała niezależną metropolię kościelną z arcybiskupstwem w Gnieźnie i powołano trzy biskupstwa : w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu. W dziedzinie politycznej korzyści nie są tak oczywiste. Historycy interpretują to w ten sposób , że Chrobry otrzymując diadem i włócznię św. Maurycego i był mianowany patrycjuszem Rzymskim i współpracownikiem Cesarstwa Rzymskiego. Mogło to oznaczać , że Chrobry zwolniony został od płacenia trybutu, mogło to również oznaczać, zgodę cesarza na koronację. Należy również pamiętać, że Otton III nosił się z zamiarem powołania monarchii uniwersalnej, w skład której wchodziłyby cztery wielkie krainy: Germania, Italia, Frankonia, Sławonia. Przypuszcza się, że władcą Sławonii miał zostać Chrobry , ale polityka Ottona nie znalazła poparcia wśród niemieckich elit politycznych, które zahamowały możliwość koronacji. Niestety po śmierci Ottona III zarzucono ten kierunek polityki. W 1002 r. korzystając z zamieszek jakie wybuchły w Niemczech po śmierci Ottona III Chrobry zajął Łużyce, Milsko, Miśnię, oraz wszedł w konflikt z Henrykiem II Bawarskim nowym władcą Niemiec. Była nawet próba zamordowania władcy polskiego na zjeździe obu monarchów. W następnym roku Chrobry korzystając z nieporozumień dynastycznych na dworze czeskim, i który początkowo popierał różnych pretendentów do korony czeskiej, potem sam będąc wezwany przez panów czeskich przejął władzę , a władcę Czech Bolesława Rudego kazał oślepić. Lata 1003- 1004 to okres największego zasięgu terytorialnego władztwa Chrobrego. W skład nowego państwa obok ziem wchodzących w skład patrymonium wchodziły jeszcze Czechy, Morawy, Słowacja, Milsko, Łużyce, jednak Chrobry długo nie utrzymał się w Pradze. Cesarz zażądał hołdu , którego Chrobry odmówił, tak więc w 1004 r. interwencja Henryka doprowadziła do osadzenia na tronie czeskim brata Rudego- Jaromira , zaś sam Chrobry musiał Pragę opuścić, gdyż w Czechach wybuchło powstanie przeciw rządom polskim. Doszło też do bezpośredniej wojny z Niemcami, w wyniku której Henryk dotarł aż pod Poznań. Zawarto wtedy pokój, w którym Chrobry oddał Milsko i Łużyce, zrezygnował z Czech, zachował Morawy i pełną nizalerzność wobec Henryka. Dwa lata później (1007 - 1013 ) doszło do nowej wojny polsko-niemieckiej. W wojnie tej Henryk korzystał z posiłków pogańskich Wieletów. W 1013 r. został zawarty kolejny pokój. Chrobry zatrzymał sporne terytoria ale pod warunkiem płacenia trybutu. Układ ponadto przewidywał , że Henryk dostarczy Chrobremu posiłków przeciw Rusi Kijowskiej, natomiast Chrobry dostarczy Henrykowi posiłków na wyprawę do Włoch. Chrobry nie wywiązał się z powyższej umowy, mimo iż sam otrzymał pomoc od Henryka. Stało się to powodem nowej wojny (1015 - 1018 ). Wojna ta skończyła się pokojem w Budziszynie. Mocą tego pokoju Chrobry zatrzymał Milsko i Łużyce. W tym samym roku Chrobry ponownie wyprawił się na Kijów , opanował też odłączone w międzyczasie Grody Czerwieńskie. Ostatnim ważnym aktem jego panowania była koronacja, już po śmierci Henryka II w 1025 r. W tym też roku Chrobry zmarł.
Następcą Chrobrego został Mieszko II , który poślubił córkę Palatyna Reńskiego- Rychezę i koronował się w tym samym roku. Koronacja ta jednak spowodowała pretensję pozostałych sukcesorów Bezpryma i Ottona. W początkowym okresie Mieszko II poprzez koronację usiłował kontynuować politykę ojca. Wmieszał się w walki w wewnątrz cesarstwa, najechał Saksonię, ale nie zwrócił uwagi na to, że zmieniła się sytuacja wokół Polski, tym bardziej, że był to władca całkowicie pozbawiony autorytetu (sprawy osobiste przedkładał nad sprawy państwowe ). Tymczasem na dworze kijowskim jak i na dworze niemieckim znaleźli się pretendenci do udziału we władzy : byli to Bezprym , który znalazł poparcie w Kijowie, oraz Otton mający poparcie na dworze niemieckim. W 1031 r. przeciw Mieszkowi utworzyła się koalicja niemiecko - ruska. Mieszko mimo ustępstw terytorialnych ( oddaje Rusi Grody Czerwieńskie, zaś Niemcom Milsko i Łużyce ) zostaje przepędzony z kraju, a władzę podejmuje popierany przez Ruś Bezprym. Rządy Bezpryma nie trwały długo, bo już w następnym roku został on zamordowany (1032 r. ), a Mieszko mógł powrócić do kraju , ale na innych zasadach. Mianowicie na zjeździe w Merseburgu Mieszko zrzeka się korony, uznaje zwierzchnictwo cesarza oraz godzi się na podział kraju między siebie , Ottona , i stryjecznego brata Dytrycha. Tuż przed śmiercią w latach 1033 - 1034 udało mu się szczęśliwym zbiegiem okoliczności ponownie zjednoczyć kraj, ale kiedy zmarł Polska w latach 1034 - 1039 nie miała władzy zwierzchniej, ponieważ małżonka Mieszka II - Rycheza wraz z synem Kazimierzem przebywała na dworze niemieckim. Państwo rozpadło się na poszczególne terytoria. W Wielkopolsce miało miejsce powstanie ludności przeciwko strukturom władzy państwowej i organizacji kościelnej. Powstanie przeprowadzono pod hasłem powrotu do pogaństwa. Na Mazowszu z kolei władzę przejął dostojnik dworu niemieckiego Masław. W tym samym czasie (1038 lub 1039 r. ) książę czeski Brzetysław II uderza na Polskę, zajmuje Śląsk, z Gniezna do Pragi wywozi relikwię św. Wojciecha, Gniezno zostaje złupione. Taki obrót rzeczy był niepomyślny dworu cesarskiemu ani też księciu kijowskiemu. Cesarz obawiał się zbytniego wzmocnienia Czech, i dlatego udzielił poparcia synowi Mieszka II - Kazimierzowi. Poparcie takie otrzymał również Kazimierz od księcia Kijowa - Jarosława Mądrego. Kazimierz Odnowiciel bez większych walk zajął Wielkopolskę i Małopolskę, natomiast Jarosław udzielił mu poparcia w pokonaniu Masława (1047 r. ). W 1050 r. udało mu się odzyskać Śląsk, ale w 1054 r. cesarz przyznał Śląsk Polsce pod warunkiem płacenia trybutu (prawa lenne wobec władcy Czech.) Poparcie niemieckie miało jednak swoją cenę -wyrzeczenie się korony przez Kazimierza i uznanie zwierzchnictwa cesarza. ( Jeśli chodzi o Śląsk władca Niemiec uważał go za lennika II stopnia - wasal wasala ). Kazimierz wyciągnął jednak pewne wnioski z kryzysu jaki dotknął struktury władzy państwowej. Zdał sobie sprawę, że dotychczasowy sposób utrzymania drużyny będzie budził opór i bezustannie będzie przyczyną buntu. Tak więc zezwolił, aby jego wojowie otrzymywali ziemię , a w zamian za użytkowanie tej ziemi mieli obowiązek stawać zbrojno i konno na wezwanie księcia. (początek posiadania ziemi na prawie rycerskim).
Kazimierz Odnowiciel zmarł w roku 1058, a władzę po nim przejął jego starszy syn – Bolesław zwany Śmiałym.
Okres przełomu wieków X i IX był dla Polski okresem trudnym. Od wydarzeń tamtych lat zależała przyszłość i istnienie Polski w Europie, jak i w ogóle na świecie. Decyzja Mieszka I o chrystianizacji okazała się zbawienna dla Polski, i pozwoliła zaistnieć temu młodemu krajowi między Europejskimi potęgami. Później uzyskanie własnego świętego przez Bolesława Chrobrego tak jak i jego późniejsza koronacja na pierwszego Polskiego króla, wyznaczyły drogę dla Polski poprzez kolejne podboje. Problemy za panowania Mieszka II nie pozwoliły jednak zniknąć młodemu krajowi z map chrześcijańskiej Europy. A polityka Kazimierza Odnowiciela przyczyniła się do odbudowy kraju i jego wzmocnienia. Czasy następnych lat były już dla polski łaskawe, co umożliwiało dalszy, przyszły rozwyj Królestwa Polskiego.

“Chajr-Ad-Din” chajr@op.pl / michal_wipmfs@o2.pl
Myszków 7 kwietnia 2003 r.
16:40

Data:

 07.04.2003

Podpis:

 Chajr-Ad-Din

http://www.opowiadania.pl/main.php?id=showitem&item=7506

 

Powyższy tekst został opublikowany w serwisie opowiadania.pl.
Prawa autorskie do treści należą do ich twórcy. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Szczegóły na stronie opowiadania.pl